دایره‌المعارف‌هایی که سخت به کار محققان می‌آید

دانش‌پژوهان در هر حوزه‌اي که به علم‌آموزي مي‌پردازند، بي‌شک دايره‏المعارف‌ها مي‌توانند چراغ راه آن‌ها باشند و نقش ويژه‌اي براي پيشبرد ايده‌ها و نظريه‌پردازي‌ها ايفا کنند.

دانش‌پژوهان در هر حوزه‌اي که به علم‌آموزي مي‌پردازند، بي‌شک دايره‏المعارف‌ها مي‌توانند چراغ راه آن‌ها باشند و نقش ويژه‌اي براي پيشبرد ايده‌ها و نظريه‌پردازي‌ها ايفا کنند.

پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد ملی نخبگان: دايره‌المعارف پاسخي به چيست‌هاي پژوهش‌گران است. دانش‌پژوهان در هر حوزه‌اي که به علم‌آموزي مي‌پردازند، بي‌شک دايره‏المعارف‌ها مي‌توانند چراغ راه آن‌ها باشند و نقش ويژه‌اي براي پيشبرد ايده‌ها و نظريه‌پردازي‌ها ايفا کنند. اين روزها در هر کتاب‌خانه‌اي دايره‌المعارف‌ها وزنه مهمي به شمار مي‌روند، به‌طوري‌که مي‌توانند ساعت‌ها پژوهش‌گران و دانشجويان مقاطع کارشناسي ارشد و دکتري را در کتاب‌خانه‌ها پاگير کنند. در اين گزارش مروري داريم بر معتبرترين دايره‌المعارف‌هايي که در کتاب‌خانه‌‎ها و کتاب‌فروشي‌هاي مختلف در دسترس پژوهش‌گران است.

دایرهالمعارف قرآن کریم

دايره‌المعارف قرآن کريم شامل اطلاعات پايه، معتبر و اصيل در زمينه علوم، معارف و اعلام قرآني است که به‌طور روان در دسترس قرآن‌پژوهان و اهل تحقيق و پژوهش قرار مي‎گيرد. مقاله‌هاي اين دانش‌نامه به گونه‌اي علمي و شيوا نگارش يافته و دربردارنده مدخل‌هاي مختلف و متنوع مربوط به قرآن و علوم قرآني است. تدوين دايره‌المعارف قرآن کريم توسط «مرکز فرهنگ و معارف قرآن دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم» انجام شده است. هدف اصلي اين دايره‌المعارف از ارائه اطلاعات ناب و اصيل در قلمرو موضوعات قرآني است؛ به‌ گونه‌اي که اهل تحقيق را از منابع فرعي بي‌نياز کند. در کنار اين هدف اصلي و خاص، هدف عمومي تدوين اين دايره‌المعارف اين است که مخاطبان دانش‌پژوه در حد مطالعات پايه اسلامي نيز بتوانند از پژوهش‌هاي اصيل قرآني بهره‏مند شوند. از اين‌رو، مؤلفان کوشيده‌اند تا طلاب، دانشجويان و دانش‏پژوهان آشنا به مباني قرآني نيز به فراخور توان و در عرصه مطالعات عمومي يا تخصصي خود، بتوانند از مقالات اين دايره‌المعارف استفاده کنند. ازجمله ويژگي‌هاي اين دايره‌المعارف مي‌توان به استواري بر پايه نظام الفبايي در چينش مدخل‌ها، استفاده از منابع اصيل و متقن و دست اول، ارائه همه آرا و مباني اصلي در هر موضوع، برخورداري از نظام ارجاع درون‏مقاله‌اي و برون‏مقاله‌اي و بهره‎وري از نثر معيار اشاره کرد. تا کنون 9جلد از اين دانش‌نامه منتشر شده است.

دانشنامه دانشگستر

300 مولف و مترجم شناخته‌شده ايراني پس از هشت سال کار مداوم توانستند دانش‌نامه 18جلدي دانش‌گستر را در 15هزار و 200 صفحه با 67 هزار مدخل و 20 هزار تصوير در قطع وزيري و با جلد زرکوب منتشر کنند. اين دانش‌نامه بزرگ‌ترين و کامل‌ترين دانش‌نامه‌اي است که تا کنون به زبان فارسي منتشر شده و در آن زندگي‌نامه ‌20 هزار تن از مشاهير درگذشته و زنده ايران و جهان و سه‌هزار عنوان کتاب برجسته معرفي و شرح داده شده است. اما از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اين دانش‌نامه مي‎توان به انتشار هم‌زمان تمام 18 جلد آن اشاره کرد؛ کاري که تا کنون در ايران اتفاق نيفتاده است و عمده کتاب‌هاي مرجع و دانش‌نامه‌هاي حجيم، ‌يا با تاخير در انتشار روبه‌رو بوده‌اند يا دوره آن‌ها به صورت ناقص منتشر شد و به پايان خود نرسيد. اين دانش‌نامه حاصل سرمايه‌گذاري حسينعلي سودآور از نوادگان خاندان فرهنگي ملک است که شايد در نوع خود در چنين سطحي در بخش خصوصي نشر بدون کمک هيچ نهاد دولتي انجام شده است. گفته مي‌‎شود 55 سال پيش، يعني در سال 35 دايره‌المعارف مرحوم دکتر غلامحسين مصاحب در موسسه اميرکبير آغاز به کار کرد و نخستين جلدش در سال 45 روانه بازار شد. اين دايره‌المعارف معتبر که درنهايت به سه جلد خلاصه شد، حدود 43 هزار مدخل دارد. اين در حالي است که دانش‌نامه دانش‎گستر 67 هزار مدخل دارد.60 هزار مقاله در آن چاپ شده و از آن ميان 60 درصدش مدخل‏هاي خارجي، ترجمه‌شده و 40 درصد آن هم مدخل‎هاي ايراني است. هم‌چنين 20 هزار تصوير لابه‌لاي صفحات، زينت‏بخش مطالب متنوع آن هستند. درواقع دانش‌نامه دانش‎گستر در مقايسه با دايره‌المعارف مصاحب، هم کامل، هم به‌روز و هم مصور شده است. تمام اطلاعات عمومي که هر فردي از دانش‌آموز، دانشجو، معلم و استاد گرفته تا صنعتگر، کارگر و تمام افراد خانواده به آن نياز دارند و اطلاعات مفيدي در حوزه‌هاي علمي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي از نام افراد، مکان‌ها، پديده‌ها و رخدادهاي گوناگون در حوزه‌هاي تاريخ، جغرافيا، ادبيات، موسيقي،‌ سينما، نقاشي، پزشکي، گياه‌شناسي، جانور‌شناسي، شخصيت‌هاي سياسي، صنعت و موارد مربوط به امور نظامي و سپاهي‌گري و صد‌ها موضوع ديگر در اين دانشنامه آمده است.

از ويژگي‌هاي شاخص اين دانش‌نامه،‌ اختصاص مداخلي براي افراد زنده و مشهور در حوزه‌هاي مختلف علمي، فرهنگي و سياسي است و اين ابداعي در دانش‌نامه‌نگاري محسوب مي‌شود. تا کنون در هيچ کتاب مرجع فارسي افراد در قيد حيات معروف معرفي نشده‌اند. دانش‌نامه‌ دانش‌گستر زير نظر کامران فاني، محمدعلي سادات و علي رامين در موسسه علمي- فرهنگي دانش‌گستر تدوين شده و علاوه بر اين‌ سه تن از استاداني چون دکتر ايرج افشار، نصرالله پورجوادي، دکتر بهاء‏الدين خرمشاهي و عبدالحسين آذرنگ نيز در مراحل مختلف تدوين اين فرهنگ‌ يار و مددکار مجموعه دست‌اندرکاران بوده‌اند.

دانشنامه جهان اسلام

دانش‌نامه جهان اسلام، دايره‌المعارفي است درباره آموزه‌هاي دين اسلام، تمدن و فرهنگ ملل مسلمان، از آغاز پيدايش اسلام تا زمان حاضر. از اين دانش‌نامه که در کل 40 جلد خواهد شد، تاکنون 16جلد آن شامل هزاران مقاله به‌ کوشش بنياد دايره‌المعارف اسلامي به ‌چاپ رسيده ‌است. برخلاف تصوري که ادعا شده بود دانش‌نامه جهان اسلام در ادامه دانش‌نامه ايران و اسلام و ترجمه دانش‌نامه اسلام چاپ ليدن است، در مقدمه دانش‌نامه جهان اسلام ذکر شده ‌است که تفاوت‌هاي بنيادي با اين دانش‌نامه دارد.

بنياد دايره‌المعارف اسلامي در سال 1362 تاسيس شد. اين بنياد تدوين و نشر دانش‌نامه جهان اسلام را با نگرشي اسلامي و روشي علمي، درباره مباحث مختلف دين اسلام، تاريخ و تمدن و فرهنگ ملل مسلمان، خاصه، ايران و زبان فارسي آغاز کرد.

مقالات گوناگون اين دانش‌نامه که به ترتيب حروف الفبا تنظيم شده، حوزه وسيعي از علوم و معارف را دربر مي‌گيرد. از آن جمله مي‌توان به‌ اصطلاحات علوم قرآني، حديث، فقه، کلام، عرفان، فلسفه، ادبيات و هنر، سيره انبيا، اوليا و ائمه، شرح حال و آراي مفسران، محدثان، فقها، متکلمان، فلاسفه، حکما، علما، عرفا، مورخان، شاعران و هنرمندان عالم اسلام، تاريخ سياسي اسلام و سرگذشت خلفا و سلاطين و وزرا و خاندان‌هاي حاکم، جغرافياي کشورها و بلاد اسلامي، وصف ابنيه و آثار تاريخي - مذهبي، شرح اعياد، ايام ديني، ابزارها، پوشاک‌ها، خوراک‌ها، گياهان و داروهاي خاص جهان اسلام اشاره کرد.

بخشي از مقالات اين دانش‌نامه، به‎خصوص آن‌چه درباره اسلام، ايران و ادب فارسي است، به‌طور اختصاصي براي اين دانش‌نامه تاليف شده‌ است که هم مولفان ايراني و هم محققان مسلمان کشورهاي ديگر در آن‌ها مشارکت داشته‌اند. بخشي ديگر از مقالات، خاصه حوزه‌هايي که در ايران متخصص ندارد، ترجمه از منابع و مراجع مختلف است. تمام اطلاعات درباره شيوه نگارش دانش‌نامه جهان اسلام در کتابي به نام «شيوه‌نامه دانش‌نامه جهان اسلام» شامل 14فصل تهيه و به‌طور جداگانه منتشر شده ‌است.

دانشنامه حقوقی

محمدجعفر جعفري‌لنگرودي نويسنده دانش‌نامه حقوقي است. اين دانش‌نامه شامل شرح واژه‌ها، اصطلاحات و عبارات تخصصي در قوانين و مقررات كشور است كه بر اساس كاربرد آن‌ها و بر حسب الفبا تدوين شده است. تعريف واژه‌ها فقط با استناد به تعاريف قانوني آن‌ها به عمل آمده است. بدين معنا كه از تعاريف مورد نظر قانون‌گذار در قوانين مصوب و تعاريف دولت در مورد مصوبات هيئت دولت و آيين‏نامه‌ها استفاده شده است. دانش‌نامه حقوقي توسط موسسه انتشارات اميرکبير سال 1375 به قيمت 75 هزار تومان و در 834 صفحه منتشر شده است.

دایرهالمعارف بزرگ اسلامی

دايره‌المعارف بزرگ اسلامي يا دانش‌نامه اسلاميکا (نسخه ترجمه انگليسي) نخستين اثر تحقيقاتي مرکز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي، زير نظر سيدمحمدکاظم موسوي بجنوردي است که به سه زبان فارسي، عربي و انگليسي منتشر مي‌شود. اين دانش‌نامه را مفصل‌ترين و مهم‌ترين دانش‌نامه ايران معاصر و حتي کشورهاي اسلامي دانسته‌اند. تاکنون 21 جلد از اين دايره‌المعارف ارائه شده ‌است. دانش‌نامه اسلاميکا جلد اول از متن انگليسي دايره‌المعارف بزرگ اسلامي، چاپ تهران، است که ترجمه و تدوين آن از سال 1382هجري شمسي (2003 ميلادي) به دنبال مذاکرات طولاني و توافق و قراردادي ميان مرکز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي و موسسه مطالعات اسماعيلي لندن آغاز شد. انتشارات بريل در ليدن هلند تا کنون ترجمه انگليسي پنج مجلد از اين دايره‌المعارف را تحت نظارت ويلفرد مادلونگ و فرهاد دفتري چاپ کرده ‌است. به گواهي انتشارات بريل -که سابقه‌اي 300 ساله در انتشار کتب و معارف در اروپا دارد- دايره‌المعارف بزرگ اسلامي يکي از جامع‌ترين منابع شناخت اسلام و دنياي مسلمانان است. يکي از ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد اين دايره‌المعارف توجه به تشيع و ميراث غني و رنگارنگ آن است که اين مرجع را مکمل ديگر دايره‌المعارف‌ها مي‌کند. هم‌چنين اين انتشارات دانش‌نامه اسلام را نيز چاپ کرده ‌است. البته برخي مدخل‏هاي نسخه انگليسي پيش از نسخه فارسي تهيه، ترجمه و منتشر شده است. براي نمونه مدخل‏هاي حرف «ع» نظير علي بن ابي‌طالب ذيل حرف «A» منتشر شده است و هم‌چنين مدخل‏هاي «D» در نسخه انگليسي منتشر شده، درحالي‌که هنوز در نسخه فارسي منتشر نشده است.

دانشنامه مهندسی صنایع مشق ناقوس

دانش‌نامه مهندسي صنايع مشق ناقوس يکي از معدود دانش‌نامه‌ها در زمينه مهندسي صنايع است. اين دانش‌نامه به نوشته سيدعليرضا بطحايي توسط نشر ناقوس، در يک جلد 349 صفحه‌اي منتشر شده است. در اين دانش‌نامه مهندسي صنايع از مبنا مورد ارزيابي قرار گرفته است. خلاقيت، تفکر فراگير، رهبري گروه، مديريت زمان، ارتباط بهره‌وري و بهبود مستمر و ذهن كنجكاو و يادگيري به‌طور مبسوط بررسي شده است.

دانشنامه ادب فارسی

دانش‌نامه زبان و ادب فارسي دانش‌نامه‌اي درباره زبان و ادبيات فارسي است که در قالب موضوعاتي مانند بلاغت، دستور زبان، اصطلاحات ادبي و عرفاني، انواع ادبيات، زبان‌هاي ايراني، اديبان و شاعران و آثار آنان تدوين شده ‌است. دانش‌نامه زبان و ادب فارسي با سرمايه فرهنگستان زبان و ادب فارسي تدوين شده ‌است و سرپرستي تدوين آن را اسماعيل سعادت، عضو پيوسته اين فرهنگستان، برعهده داشته ‌است. اين دانش‌نامه در شش جلد تاليف شده‌ است. جلد اول آن (آب ـ برزويه) در سال 1384، جلد دوم (برندق خجندي ـ حيرتي توني) در سال 1386، جلد سوم (خارزنجي ـ سنايي غزنوي) در سال 1388، جلد چهارم (سندبادنامه ـ فردوسي) در سال 1391، جلد پنجم که دربردارنده 343 مدخل و 860 صفحه است، در اسفند 1393 و جلد ششم در ارديبهشت 1395 منتشر شد.

دانشنامه کارا

بهاء‎الدين خرمشاهي مولف و سرپرست کار «فرهنگ -دانش‌نامه کارا» است که اين اثر را با همکاري سعيد حسامي، عاطفه قنبري و تينا حميدي و ويراستاري علي مهرامي و مهران بذرايي و گروهي از پژوهش‌گران با تلاشي 12ساله به پايان رساند و به دليل حجم زياد توسط ناشران (نگاه، معين و نشرشباهنگ) انتشار و در بيست‌وهشتمين نمايشگاه بين‌المللي کتاب تهران نيز عرضه شد. «فرهنگ - دانش‌نامه کارا» ويژگي‌هاي خاصي دارد، ازجمله اين‌که نخستين دانش‌نامه در حوزه فرهنگ‌نگاري انگليسي-فارسي است و مواد دانش‌نامه‌اي اين اثر، برمبناي خلاصه بريتانيکا ودانش‌نامه‌هاي معتبر ديگر فراهم آمده است و بيش از 15هزار مدخل در آن وجود دارد. کارا مفصل‌ترين فرهنگ- دانش‌نامه در طول تاريخ 200 ساله فرهنگ‎نگاري انگليسي-فارسي است که بالغ بر چهارهزار صفحه دوستوني، با حروف نسبتا ريز ويژه فرهنگ، در پنج جلد در قطع وزيري تدوين و منتشر شده است. اگرچه فرهنگ شش جلدي هم وجود دارد، اما حجم حروف‏نگاري و فشردگي استاندارد «کارا» بيشتر است و واژه‌پژوهان و مترجمان و زبان‌آموزان درباره ويژگي‌هاي اين اثر قضاوت خواهند کرد.

هم‌چنين مدخل‌هاي اصلي انگليسي کارا بيش از 150هزار و مدخل‌هاي فرعي با زيرمدخل‌هاي آن بيش از 50 هزار و معادل‌هاي فارسي آن بيش از 250 هزار کلمه است. طراح و کتاب‌پرداز «کارا»، شادروان هرمز وحيد، هنرمند نام‌دار اين عرصه بوده است. براي نخستين بار کل اين فرهنگ-دانشنامه با 10دفتر از واژه‌هاي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي، سنجيده شده که 10هزار واژه مصوب فرهنگستان را دربر دارد و با حروف الف، جلوي اين‌گونه واژه‌ها، متمايز شده است. هم‌چنين آوانگاشت يا تلفظ نماي کارا، با رعايت احتياط علمي، عينا از فرهنگ‌هاي مبنا بازچاپ شده است. جلد پنجم کارا درحدود يک‌هزار صفحه دوستوني کاملا تک‌کلمه و دربردارنده واژگان تخصصي 60 رشته علمي، فني، فناورانه، مهندسي، فلسفي، ديني، هنري و مفصل‌تر از همه اصطلاحات فرهنگ و معارف اسلامي است و واژگان هررشته را بزرگ‌ترين متخصصان آن رشته انتخاب کرده‌اند. کارا داراي شش پيوست است.

نخستین دایرهالمعارف بدن انسان

کتاب «نخستين دايره‌المعارف بدن انسان» نوشته فيونا چندلر با ترجمه جواد ثابت‌نژاد از سوي واحد کودک و نوجوان انتشارات ذکر براي نوجوانان روانه بازار کتاب شده است. کتاب مرجع «نخستين دايره‌المعارف بدن انسان» با ارائه اطلاعات جامع و قابل فهم با معرفي وب‌سايت‌هايي به نوجوانان مي‌آموزد چگونه با استفاده از اينترنت و وصل شدن به سايت‌هاي مورد نظر، اطلاعات بيشتري درباره بدنشان کسب کنند. اين کتاب حاوي تصاوير رنگي و نکات آموزنده‌اي است که در تکميل مطالب و اطلاعات متن بسيار مفيد است. گزيده‌اي از تصاوير قابل دانلود اين کتاب نيز در وب‌سايت‌هاي معرفي‌شده قابل دسترسي است. فصل‌هايي مانند «درون بدن انسان»، «مغز انسان»، «بينايي»، «چشايي و بويايي»، «لامسه»، «پوست و ناخن»، «مفصل‌ها»، «تامين آب بدن»، «تغذيه سالم»، «ميکروب» و «مشاهده درون بدن» ازجمله 60 موضوعي است که در «نخستين دايره‌المعارف بدن انسان» منتشر شده است.

در بخشي از اين کتاب مي‌خوانيم: «در پوست انسان، ميليون‌ها پايانه عصبي ريز يا گيرنده حسي وجود دارد. گيرنده‌هاي حسي، گرما، سرما، فشار، زبري يا نرمي و درد را احساس مي‌کنند. آن‌ها پيام‌هاي لمسي را با سلول‌هاي عصبي به مغز مي‌فرستند. برخي گيرنده‌هاي حسي اگر با چيزي بسيار نرم تماس داشته باشيد، کار مي‌کنند. اين نوع گيرنده‌هاي حسي به شما امکان مي‌دهند تا نرمي و صافي پوست خرگوش را احساس کنيد.» «نخستين دايره‌المعارف جانوران»، «نخستين دايره‌المعارف ژنتيک»، «نخستين دايره‌المعارف فضا» و «نخستين دايره‌المعارف درياها و اقيانوس‌ها» از ديگر کتاب‌هايي است که توسط جواد ثابت‌نژاد ترجمه شده و از سوي انتشارات ذکر به چاپ رسيده است.  واحد کودک و نوجوان انتشارات ذکر کتاب مرجع «نخستين دايره‌المعارف بدن انسان» را در  64 صفحه با دوهزار نسخه منتشر کرده است. علاقه‌مندان مي‌توانند اين کتاب را به بهاي 85 هزار ريال خريداري کنند.„

 

تاریخ انتشار : 1395/08/17
کد : 72422
تعداد بازدید: 888