چهارشنبه 24 مرداد 1397

بنیاد ملی نخبگان

بنیاد نخبگان استانها

بنیاد نخبگان استانها

پیوندها

نگاهی به شروع و کار و برنامه‌های آینده علوم همگرا در زندگی بشر

پس از رشد نسبی فناوری‌ها و خروج آن‌ها از مرحله جنینی، کاربرد آن‌ها در کنار یکدیگر روشن‌تر شده و به‌ تدریج روند تحقیقات فناورانه به سمت همگرا کردن آن‌ها و استفاده همزمان از چند فناوری تغییر یافته است.

پس از رشد نسبی فناوری‌ها و خروج آن‌ها از مرحله جنینی، کاربرد آن‌ها در کنار یکدیگر روشن‌تر شده و به‌ تدریج روند تحقیقات فناورانه به سمت همگرا کردن آن‌ها و استفاده همزمان از چند فناوری تغییر یافته است.

پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد ملی نخبگان: همگرایی فناوری‌ها و تغییر در نگرش تحقیقات بحثی است که به ‌تازگی و در این دهه اخیر مطرح ‌شده است. پیش از این، فناوری‌های مختلف به‌ صورت جزیره‌های مستقل از هم توسعه ‌یافته بود و کمتر تحقیقاتی روی همگرایی این فناوری‌ها و استفاده همزمان از آن‌ها صورت می‌گرفت. اما پس از رشد نسبی فناوری‌ها و خروج آن‌ها از مرحله جنینی، کاربرد آن‌ها در کنار یکدیگر روشن‌تر شد و به‌ تدریج روند تحقیقات فناورانه به سمت همگرا کردن آن‌ها و استفاده همزمان از چند فناوری تغییر یافت. البته بحث همگرایی فناوری‌ها تنها مختص چهار حوزه نانو، بایو، فناوری اطلاعات و علوم‌ شناختی نیست و برای مثال، همگرایی‌های دیگری مانند GNR که حاصل همگرایی سه فناوری ژنتیک، نانو و رباتیک است، مطرح‌ شده. پس ‌از این‌که در سال ۲۰۰۲ NBIC برای اولین بار وارد ادبیات علوم و فناوری شد، کشورهای امریکا، ژاپن، روسیه، چین، برزیل و کره جنوبی به همراه اتحادیه اروپا سرمایه‌گذاری روی همگرایی فناوری‌ها را شروع کردند. البته میزان تلاش و فعالیت‌های این کشور‌ها یکسان نبوده است و آمریکا و اتحادیه اروپا در حال حاضر بیش از سایر کشور‌ها در این زمینه سرمایه‌گذاری کرده‌اند و هم‌اکنون در جایگاه بهتری قرار دارند.

سابقه علوم همگرا در آمریکا

NBIC نخستین بار در سال ۲۰۰۲ با انتشار مقاله «علوم همگرا برای ارتقای توانمندی بشر» وارد ادبیات علمی شد. این مقاله از سوی سازمان ملی علوم آمریکا به چاپ رسیده و در آن به اهمیت همگرایی چهار حوزه فناوری و کاربرد آن برای ارتقای سطح سلامتی انسان اشاره ‌شده است. پس از انتشار این مقاله، تحقیقات در این زمینه گسترش یافت و دولت سرمایه‌گذاری در این بخش را در اولویت قرار داد. دانشگاه‌های مختلف نیز روند تحقیقات خود را به سمت همگرایی فناوری‌ها تغییر دادند. این روند به ‌تدریج رنگ عمل به خود گرفت به ‌گونه‌ای که محصولات جدیدی همچون چشم مصنوعی، دست مصنوعی و دوربین‌های تشخیص‌دهنده خشونت که حاصل این همگرایی بودند، ابداع شدند. اما سرعت این تحقیقات هنوز رضایت‌بخش نبود تا این‌که در سال ۲۰۱۱ دانشگاه ‌ام‌آی‌تی مقاله‌ای با عنوان «همگرایی علوم طبیعی، فیزیک و مهندسی» منتشر کرد و در آن اهمیت همگرایی فناوری‌ها و اثرات آن روی علم پزشکی و سطح سلامت جامعه را مطرح کرد. همچنین در انتهای مقاله پیشنهاد‌هایی برای بهبود تحقیقات در این زمینه برای دانشگاه مطرح ‌شده است. از جمله این پیشنهاد‌ها می‌توان به افزایش ارتباطات بین دپارتمان‌های مختلف، افزایش بودجه تحقیقاتی و افزایش کمک‌هزینه‌های علمی اشاره کرد.

اتحادیه اروپا پس از آمریکا به علوم همگرا رسید

اندکی پس از آمریکا در سال ۲۰۰۴، اتحادیه اروپا نیز برای تغییر رویکرد تحقیقاتی در اروپا گزارشی با عنوان Converging Technologies، Shaping the Future of European Societies منتشر کرد که در آن پس از معرفی NBIC و لزوم حرکت به ‌سوی آن، مسیر پیش روی کشورهای اروپایی برای حرکت به سمت فناوری‌های همگرا را روشن کرد. اتحادیه اروپا روند حرکت خود به سمت NBIC را ادامه داد و در سال‌های بعد نیز گزارش‌های مختلفی در مورد روند پیشرفت، آینده، خطرات و فرصت‌های پیش روی این حرکت را ارائه کرد. در این میان کشورهایی مانند هلند، سوییس و آلمان در این زمینه فعالیت‌های خوبی داشته‌اند و طی سال‌های اخیر محصولاتی در مقیاس آزمایشگاهی معرفی کرده‌اند.

همزمان با اتحادیه اروپا و آمریکا، کشورهای دیگری چون برزیل، کره جنوبی، روسیه و چین نیز برای سرمایه‌گذاری در این حوزه فناوری ابراز تمایل کردند. با توجه به پیچیدگی این حوزه و نیاز به پشتوانه علمی بالا برای تحقیقات در مورد آن، این کشور‌ها هنوز نتوانسته‌اند به ‌صورت جدی وارد فاز تحقیقاتی شوند. البته طی سال‌های اخیر برخی از این کشور‌ها مانند روسیه و چین فاز برنامه‌ریزی تحقیقات را پیش برده و آماده ورود به جمع کشورهای پیشتاز در این زمینه شده‌اند.

نهادهای بین‌المللی فعال در زمینه علوم همگرایی

پس از سال ۲۰۰۱ که همگرایی فناوری‌ها برای اولین بار مطرح شد، چندین همایش و کارگاه بین‌المللی با کمک نهادهای علمی کشورهایی مانند امریکا، چین، کره جنوبی و... در این زمینه برگزار شد. طی سال‌های اخیر نیز منابع اطلاعاتی مختلفی به ‌صورت کتاب و گزارش در مورد فناوری‌های همگرا به چاپ رسیده است. شروع چاپ این مقالات از سال ۲۰۰۲ با انتشار مقاله «فناوری‌های همگرا برای ارتقای توانمندی بشر» بود. پس ‌از آن، مقالات و کتب متعددی در این زمینه به چاپ رسید. کشورهایی که پس از معرفی این حوزه فناوری تصمیم به سرمایه‌گذاری روی آن گرفتند، در این زمینه پیشرو هستند. اتحادیه اروپا و امریکا پیشگامان توسعه حوزه نظری NBIC در سال‌های اخیر هستند.

با استناد به کنفرانسی که در فوریه ۲۰۰۴ در نیویورک برگزار شد، این گزارش از ۱۹ یادداشت تشکیل ‌شده است. ۵ یادداشت نخست به مقدمه‌ای در مورد مفهوم NBIC، سیاست‌های جدید، طراحی نقشه راه برای آینده نزدیک، ویژگی‌های اقتصادی مبتنی بر نوآوری و پیشنهاد‌هایی در مورد نحوه اندازه‌گیری توسعه همگرایی می‌پردازد. دیگر فصل‌ها به حوزه‌هایی که می‌توانند از همگرایی فناوری‌ها بهره ببرند می‌پردازد. از جمله این حوزه‌ها می‌توان به آموزش، پزشکی، علوم اجتماعی، قانون و... اشاره کرد.

در گزارش منتشر شده، به برخی کاربردهای فناوری‌های همگرا اشاره شده است که شامل کره چشم مصنوعی با قابلیت‌هایی فرا‌تر از چشم عادی و افزایش حافظه است. هم‌اکنون ابزارهایی مانند عینک آفتابی، عینک دید در شب و حسگرهای تشخیص امواج ساخته‌ شده‌اند. گام بعدی برای این ابزار‌ها، جمع کردن همه این توانایی‌ها در یک کره چشم مصنوعی و استفاده از آن به‌ جای کره چشم خود انسان است. با افزایش شناخت از ساختار عصبی بدن و کمک گرفتن از علوم‌ شناختی، دانشمندان قادر خواهند بود چشم‌هایی تولید کنند که انرژی خود را بدون نیاز به باتری تامین کنند و علاوه‌ بر داشتن همه ویژگی‌های یک چشم طبیعی، قدرت‌های غیرقابل ‌تصوری به انسان بدهند. بر اساس تحقیقات و آزمایش‌های صورت گرفته، علوم همگرا به گونه‌ای پیش رفته‌اند که پیش‌بینی می‌شود در آینده قابلیت افزایش حافظه به کمک افرادی بیاید که مدام دچار فراموشی می‌شوند و با کمک گرفتن از بیوفناوری و علوم ‌شناختی، داروهای حافظه و داروهای فراموشی تولید خواهند کرد. پیش‌بینی می‌شود بازار این دارو‌ها به یکی از جذاب‌ترین بازار‌ها در صنعت دارو تبدیل شود به ‌طوری ‌که ارزش آن ۱۰ میلیارد دلار تخمین زده ‌شده است. هم‌اکنون حداقل ۶۰ کمپانی مطرح بیوفناوری روی این دارو‌ها در حال تحقیق هستند. حاصل این تحقیقات هم‌اکنون به بازار عرضه ‌شده است ولی هنوز کارایی لازم را ندارند.

زمانی که علوم‌ شناختی با فناوری اطلاعات همگرا ‌شوند، فناوری جدیدی به دست می‌آید که با استفاده از آن می‌توان رفتار یک جامعه انسانی را پیش‌بینی کرد. این ابزار نتیجه همگرایی علوم رفتاری و اجتماعی جامعه است که اطلاعات خود را با کمک ابزارهایی مانند الگوریتم‌های ژنتیکی افراد و BMI به دست آورده و با کمک تکنیک‌های جدید پردازش رایانه‌ای آن‌ها را آنالیز می‌کند. برای مثال، می‌توان رفتار یک گروه تروریستی را قبل از حمله به آن‌ها پیش‌بینی و انگیزه‌های آن‌ها را از اجرای عملیاتشان ‌شناسایی کرد یا حتی واکنش جامعه به حمله احتمالی دشمن را پیش‌بینی کرد.

منبع: «ماهنامه دانش بنیان»

تاریخ انتشار : 1394/09/29
کد : 71187
تعداد بازدید: 23

    تمامی حقوق متعلق به این سایت برای بنیاد ملی نخبگان محفوظ می باشد
آدرس: خیابان آزادی- بین خیابان نواب و رودکی- جنب کوچه طاهرنیا- پلاک 209 تلفن: 63478000 - 09601