سه شنبه 1 خرداد 1397

بنیاد ملی نخبگان

بنیاد نخبگان استانها

بنیاد نخبگان استانها

پیوندها

لزوم پيشبرد دانش‌بنيان در همه عرصه‌ها

دانش‌بنيان يک نسخه اقتصادي نيست که بشود براي کشوري و در دوره‌اي تجويزش کرد. نمي‌شود اقتصاد را تا حد دانش‌بنيان ارتقا داد اما به آموزش و فرهنگ و اجتماع دست نزد. دانش‌بنيان يک امر عمومي و فراگير است و بايد در همه عرصه‌ها اتفاق بيفتد.

فرموده‌اند «رتبه العلم اعلي الرتب» يعني که هيچ مرتبه‌اي بالاتر از مرتبه علم نيست. مرتبه علم چنان رفيع و ارزشمند است که پيامبر اسلام (ص) مداد عالمان را گفته‌اند که از خون شهيدان بالاتر است. البته معني علم در فرهنگ ديني چيزي بالاتر از دروس علمي متداول است. همچنين، کسي که در يک رشته علمي به تخصص مي‌رسد و بر دقايق و ظرايف آن علم وقوف مي‌يابد «عالم» است. ما امروز عالم و دانشمند را به يک معنا به کار مي‌بريم. به ساينتيست‌ها مي‌گوييم عالم و به فقها و مجتهدين هم مي‌گوييم دانشمند.

به يک اعتبار علم و دانش بر هم منطبقند هر چند واجد سلسله‌مراتبي جدي و مهم هستند. به مراتب پايين دانايي علم مي‌گوييم، به مرتب بالاي دانايي هم علم مي‌گوييم. کتاب علوم دوره ابتدايي دانش است، فيزيک کوانتوم يا جراحي مغز و اعصاب هم دانش به حساب مي‌آيند. ما در هر مرتبه‌اي که باشيم محتاج دانشيم تا بتوانيم زندگي کنيم و به زندگي‌مان معنا ببخشيم. از يک نظر مهم‌ترين فرق ما با ديگر موجودات زنده همين دانشي است که ما از آن بهره مي‌بريم. چيزي که ما را از دل غارها و از پلنگينه‌پوشي به اين تمدن حيرت‌انگيز رسانده چيزي نيست جز دانش.

دانشي که از ابزارسازي شروع شد و امروز به اتوماسيون هوشمند و سايبرنتيک رسيده. حيوانات گاهي کارهاي خارق‌العاده مي‌کنند. در سيرک‌ها و نمايش‌ها حيوانات آموزش‌هايي مي‌بينند که مردمان از تماشايش حيرت مي‌کنند. خرس‌ها و ميمون‌ها و اسب‌ها و پرنده‌ها روي طناب راه مي‌روند، عمليات محيرالعقول انجام مي‌دهند، تقليد آدميزاد مي‌کنند و حتي بعضي‌هايشان نقاشي مي‌کشند و علامت‌هاي گرافيکي را تشخيص مي‌دهند. در فضاي مجازي فيلم سگي که به نورهاي چراغ راهنمايي واکنش نشان مي‌دهد به کرات دست به دست مي‌شود. کارهايي که اين حيوانات مي‌کنند در مسير تکاملي مي‌تواند آن‌ها را به جايي برساند که امروز ما ايستاده‌ايم.

اما نه. اين يک خيال کودکانه است براي اين‌که حيوانات قدرت انتقال توانايي خود را به فرزندانشان ندارند. مهم‌ترين فرق آدم و حيوان در همين است که ما مي‌توانيم دانسته‌هاي خود را به نسل‌هاي بعدي منتقل کنيم و حيوانات نمي‌توانند. حيوانات غريزي عمل مي‌کنند و آنچه را براي حياتشان لازم است، خلاق مجيد در غريزه‌شان تعبيه کرده است. جز غريزه، هيچ چيز ديگري را حيوانات نمي‌توانند به فرزندان خود منتقل کنند. خرسي که روي طناب راه مي‌رود و توپ‌بازي مي‌کند، مطلقا نمي‌تواند اين توانايي‌اش را به توله‌هاي خود ياد بدهد اما انسان مي‌تواند. توان آموزش مهم‌ترين لطفي است که بشر مشمول آن شده. اگر آن انسان غارنشين که با سنگ‌هاي تيز ابزار ساخت، به اين‌جا رسيده که به کره ماه مي‌رود و آسمان‌ها را درمي‌نوردد، دليلش همين است که مي‌تواند دانش خود را آموزش دهد. از اين حيث است که دانش و آموزش به هم ارتباط پيدا مي‌کنند. دانشِ بي‌ آموزش راه به جايي نمي‌برد. اگر من بزرگ‌ترين علم‌ها را در سينه‌ام انبار کنم و به کسي آن را ياد ندهم، فرق چنداني با همان حيوانات نمايشي سيرک ندارم.

ما آموزش مي‌بينيم و آموزش مي‌دهيم و همين است که باعث پيشرفت و مدنيت شده است. از اين نظر آموزش هم خود مرتبه‌اي از دانش است. دانش و آموزش يا به عبارت ديگر، علم و تعليم از يک خانواده‌اند و به هم وابسته‌اند. بي هم به توفيق نمي‌رسند. همين الان هم اگر تعليم و تعلم متوقف شود، خيلي زود ما به مرتبه حيواني نزول مي‌کنيم و تمدن را از دست مي‌دهيم. پس هر چيزي که به علم مربوط مي‌شود به تعليم و تعلم هم مربوط مي‌شود. لذا بحث «دانش‌بنيان» بي‌اعتنا به نظام آموزشي فشل است و کاري از پيش نمي‌برد. وقتي مي‌گوييم «اقتصاد دانش‌بنيان» بايد به پيش‌فرض مهم آموزش هم توجه داشته باشيم. خود آموزش هم فرايندي دانش‌بنيان است و امروز به شکل بيزينسي قدرتمند درآمده. استادان و معلم‌ها از اين حيث مورد تکريم و احترامند که با علم سر و کار دارند. مي‌توانند اين علم را به مردمان بياموزند. چه علمي؟

علم في‌نفسه ارزشمند است. دانستن از ندانستن بهتر است. تصريح خداوند متعال است در قرآن مجيد که «هل يستوي ‌الذين يعلمون و الذين لايعلمون». مطلق دانستن بهتر است از ندانستن. با اين همه بعضي دانستني‌ها سودمندند و بعضي ديگر نه. در اصطلاح ديني بعضي علوم لاينفع هستند و چيزي جز وزر و وبال نيستند. علم‌هايي هستند که دست و پاگيرند و مزاحم زندگيند. منظور از نفع اين‌جا سود اقتصادي نيست. خيلي از علوم هستند که سود اقتصادي - اجتماعي ندارند اما علم نافعند و بايد براي آموختنشان هزينه کرد. حکم کلي البته نمي‌شود صادر کرد.

اين‌طور نيست که همه به سراغ بخشي از علوم بروند و از بخشي از علوم بپرهيزند. ممکن است علمي که براي شما نافع است براي من لاينفع باشد و بالعکس. نکته مهم و قابل تامل اين است که سودمندي علم مهم است و آن را نبايد از نظر دور داشت. مثلا سود علم تاريخ، عبرت است و سود علم طبابت معالجه. طبابتي که در مسير معالجه نباشد لاينفع است. تاريخي هم که به اعتبار نينجامد هکذا... البته تشخيص نفع و ضرر به همين سادگي نيست. خود اين تشخيص هم علم است.

دانش‌بنيان يک نسخه اقتصادي نيست که بشود براي کشوري و در دوره‌اي تجويزش کرد. نمي‌شود اقتصاد را تا حد دانش‌بنيان ارتقا داد اما به آموزش و فرهنگ و اجتماع دست نزد. دانش‌بنيان يک امر عمومي و فراگير است و بايد در همه عرصه‌ها اتفاق بيفتد. اقتصاد دانش‌بنيان مديريت دانش‌بنيان مي‌خواهد و ايضا سبک زندگي دانش‌بنيان نياز دارد. ديگر عرصه‌هاي کشور نيز بايد دانش‌بنيان اداره شود. اگر اين اتفاق‌ها بيفتد آن‌گاه توليد کالاي دانش‌بنيان هم شدني است در غير اين صورت کالاي دانش‌بنيان هم چيزي است در حد بقيه کالاهاي توليد شده.

منبع: «ماهنامه دانش بنیان»

تاریخ انتشار : 1394/11/03
کد : 70910
تعداد بازدید: 8

    تمامی حقوق متعلق به این سایت برای بنیاد ملی نخبگان محفوظ می باشد
آدرس: خیابان آزادی- بین خیابان نواب و رودکی- جنب کوچه طاهرنیا- پلاک 209 تلفن: 63478000 - 09601